Rexnekirin berî xwendinê dibe?

 Di hinek malperan de kêys heye ku  xwendevan li ser nivîsên weşandî nêrina xwe binivîsin. Bêguman ev jî wek  gelek mafên demokratîk yê dî, dikare ji alî hin kesan ve bi qencî  an jî bi xirabî  bê karanîn. Ev tiştekî normal e. Heta ku heqaret li kesan neyê kirin, bila dîtin û raya kesên şirovekirî bên belav kirin. Eger şirove hemû şaş û dezînformasiyon be jî..  Ji ber ku li vir ji bo bersivê û serrastikirinê rê vekiri ye.

Dostekî ez agahdar kirim ku nivîskarekî (ez nabêjim xwendevanekî  ji ber ku gelek camêr hene tenê dinivîsin, ew naxwînin… bêyî ku bizanîn li ser hertiştekî  xwedî raman in…) li ser pirtûka min ”Mam Xidir diçe warê hiraçan” şiroveyeke şaşo-paşo nivîsîye. Bi rastî jî xwediyê şiroveyê birêz Balageş wisa kiriye. (bnr. http://www.rojevakurd.com/kultur/7687-Pirtkek-zarokan-Mam-Xidir-die-war-hiran.html) Tiştên ne rast dibêje. Hin tiştan jî sergirtî dibêje, ango tenê ew bi xwe dizane çi dibêje û jê nayê fehm kirin. Lê dîsa jî xem nake, ez dixwazim wek niyeta wî ya qenc binirxînim û bi çend gotinan pirsên wî  jê re zelal bikim. Diyar e ku ew  kesekî ciwan e(ew bi xwe dibêje; “..rojekê zarokên min hebin..”), û dibe ku tecrubên wî kêm bin, loma hêvîdar im dilê xwe negre ku ez jî bersiva “rexneyên” wî didim. Ji xwe ez vê nivîsê ji rexne û bersivdanê bêtir  wek guftogoyekê dibînim.
Balageş weha dibêje:

”Berê zarokan didin civaka gundîtiyê. Kurdbûn bo wan pez-dewar, sergîn, berx û bizin in. Kîjan civak bûye bajarî, ew bûye netewe jî. Gundîtî ne xirab e, lê têra jiyanê jî nake.”

 Pirtûkên zarokan bi piranî çîrok in ku lehengên wan jî  bi piranî bizin, çêlek, hesp, ker, beraz, gur û rovî  û.hwd. in. Di civatên gelek pêşketî û modern de jî weha ye, hevalê hêja… Pevgirêdana vê yekê bi  paşdemayîn an jî peşdeçûna civakê ve tune.

 Eger di vê pirtûkê de min karibûye ez berê zarokan vegerînime ser  jiyana gundîtîyê û koçeriyê, min  karekî baş kiriye û cîyê bextewariyê ye. Ji ber ku çavkaniya ziman û çanda kurdî di jiyaneke wisa de peyda bûye û heta îro hatiye. Hîna me ew ziman ji ber tofana helandin û windabûnê xilas nekiriye.
Belkî jî birêz Balageş dixwaze bêje ku di mala wî  de pirtûkên kurdî yên weha gelek hene, an jî pêwîstî bi wan tune û naxwaze ji piçûkên xwe re bixwîne. Bi kêyfa xwe ye.  An jî, ew bi hestên welaparêzî dixwaze ku gelê wî rojekê zûtir bibe gelekî bajarî, xwedî teknolojî û nîmetên bajarvaniyê. Û bi vî awayî bibe netewe…  Daxwazeke xweş û baş, lê mixabin hemû civatên bajarî ji xwe berê ve nabin netewe. Îro sê milyon kurd tenê li Îstenbolê di pota ziman û çanda tirkî de dihelin. Bajarekî  ku bi têra xwe nûjen û modern e jî …. Tirkan bi plan û proje û bi şerekî qirêj yê sî salî ev rewş peyda kirine. Li wir zarokên kurdan  ji çêlekê re dibêjin “inek” ji şîr re jî dibêjin “süt” ! û helandina kurdan dom dike, hevalê hêja…

Ez bîst û pênc sal e li dibistanên welatê Swêdê de dixebitim û dizanim; li vir dibistan mecbûr in ku zarokan bibin gundan (ciyên ku li pez-dewar tên xwedîkirin û çandinî dibe) ji bo ku zarok bibînin û bizanin  xwarina wan ji ku tê. Tu dizanî jiyan bê şîrê çêlekan û hêkên mirîşkan nabe… Pêwîstiya civakên modern jî  yên ne-modern jî  bi wan tiştan heye û wê her hebe…

Navê “Xidir” erebî ye?

Ez ne di wê baweriyê de me ku ew navekî erebî ye. Eger wisa be jî çi dibe? Ma navên me an jî kesên malbata me hemûyan ne erebî ne? Bi qasî ez dizanim navê “Xidir” li Kurdistanê bêtir di nav  kurdên ne misilman de belav e. Wek di nav kildanî, êzdî û elewiyan de.  Wisa diyar e ku navê Xidir di berî îslamiyetê de di nav kurdan de hebûye. Wek gelek peyvên din (nimûne: dîn, îman, zeman, bi, Brahîm) ketine zimanê erebî, navê Xidir jî dikare yek ji wan be.. Di mîtolojiya heremê de, (destana Gilgamêş ya someriyan de-ku li Musul-Nînovayê hatiye dîtin) kesê bi navê Enkîdo di nav kurdan û farisan de bûye “Xidir”, piştî derketina xaçparêziyê (300 sal piştî zayinê) xiristiyanan jê re Sankt Nikolaus gotiye û dû re piştî îslamiyetê bûye Hezretî  Xidir an jî Hz. Xizir û ketiye nav çanda ereban û misilmanên herêmê yên din . Ev nav li herêma Dêrsimê navekî  belavbûyî ye. Li wir mizgeft û mella jî nînin ku em bêjin xwe nêzîkî ereban bikin, çawa ku birêz Balgeş îddîâ dike. Û weha dom dike:

“Dijmin dixwazin em berê xwe nedin sharezayiyê. Hilberîn, estetîk, bajarvanî, teknîk, zîrekî ûêd ji me dûr digirin. Dibêjin bila Kurd her bindest bin. Eshîra xwe li ser neteweya xwe re bigirin.”

Ew mesela eşîrtiyê tu dibê jî, min fehm nekir , bi rastî çi pevgirêdana wê bi vê pirtûkê ve heye? Wek te, gelek kes hene ku naxwînin, lê bi pêşbiryarî qise dikin. An jî ji hinekên din dibihïsin û qise dikin. Kesên weha,  dikarin wisa  bawer bikin ku nivîskarê pirtûkê behsa eşîra xwe kiriye. Li wir eşîra “Mam Xidir” jî nehatiye diyarkirin, belengazo ew belkî li dijî eşîrtiyê ye, hîç behsa eşir-meşîran nekiriye. Îcar eşîra çêleka wî, an jî ya hirçên hevalê wî jî tune, bi qasî em dizanin…
Bi hêviya ku em xwe ji pêşbiryaran dûr bigrin, berê bixwînin,  paşê nêrîna xwe bêjin, ez li vir gotina xwe kurt dibirim.

Haluk Öztürk

03.06.2011

Nêrînek

  1. Rexne ji hezkirinê tê. Mirov hez ji tishtekê neke, rexne nake dibêje “ne xem e bo min”.\r\n\r\nPirtûkên bo zarokan karekê bash e. Lê karekê cidî ye. Divê mirov kêm zêde ji pedagojiyê jî fêhm bike. Min gelek pirtûkên wiha xwendine, bi rastî pirraniya wan layikê pesindayînê nebûn, heya bêje zirar dida zarokan.\r\n\r\nMin bi pêshdarazî rexne kir, rast e, lê kê ba viya dikir. \r\n\r\n- Mam Erebî ye, Xidir Erebî ye. Mafê we heye hûn navan hilbijêrin lê mirov mereq dike ka chima ev tercîh. Carnan ziman nikarin niyetên dil veshêrin.\r\n- Helbet li Ewropa jî pirtûkên zarokan wekî fabl tên ristin. Cîhana ajalan, gundîtiyê tê bikaranîn. We ji min shash fêhm kiriye. Xelk cotyar, rovî, misk û yên din di pirtûkên xwe de dibin pirtûkxaneyê. Bo mînak rovi li trenê siwar dibe diche mala mishk. Jiyana bajaran ev e. Pirraniya pirtûkên zarokan ên Kurdî de, ev nînin.\r\n\r\n- Yek ji rêbazên pishavtinê shibandin e keko. Hûn resh nikarin carekê ve bikin spî. Hêdî hêdî shêlû dikin. Bi ya min hûn metodên assîmîlasyonê nizanin an naxwazin xelk jî bizanibin. \r\n\r\nTirk nahêlin Kurd yek peyvekê zimanê xwe standard bikin. Hûn bêjin Stenbol, deh tên xirab dikin, yek sibêje Istanbol, yek Stembol. Keko xelk êdî ne pez e, înternetê bikar tîne.\r\n\r\nChima AKPê li seranser Bakurê Kurdistanê baxcheyên zarokan (dibistanên dê-bavtiyê, ana okulu) vekirin? Lewra zarokên beriya dibistanê bi hêsanî tên assîmîlekirin. Niha li gundên Kurdistanê zarok bi tirkî diaxivin.\r\n\r\nBi saya van pirtûkan, lîstikan.\r\n\r\nHelbet xebata xwe gelek bash e. Lê we ji nava dehhezaran navên Kurdî Xidir bijartiye, dilê min li xebata we germ nebû. \r\n\r\nHat bîra min, di zaroktiyê de em dichûn diziya lazûtan (garis). Rojekê ez di nava lazûtan de hatim girtin. Zeviya apê min bû. Got “kuro ma te di nava ewqas zeviyan de, hat a apê xwe dît?”. \r\n\r\nWe di nava ewqas Azad, Zal, Rizgar û Tûjoyan de chû Xidirê Ereb dît?\r\n\r\nDi pirtûkên zarokan (ên Kurdî) de, zarokan dikin pêshmerge, bombe didin dest, wan wekî mîlîtan didin nîshandan. Ev yek ne bash e, ziyanê dide zarokên me, zaroktiya wan dikuje.\r\n\r\n-

  2. Biborin ez nikarim klavyeya Kurdî bikarbînin, li cem min ne mimkûn e. \r\n\r\nKoma hedefê baş bê analîzkirin. Zarokên çend salî? \r\nBi giranî rewşa wan a sosyoekonomik, etîka gelemperî, parastina mafên zarokên astengiyên wan ên laşî hene, parastina rûmeta komên hindikayiyan (bo mînak li Kurdistanê Asurî), li hember ol û baweriyan notralîtî, ristina sedem-encamê, bijartina karakterên tîpan, hêsankirina xwendinê, zindîgirtina bala zarokan, bi çîrokê perwerdekirin, di mejiyê zarokan de hin pirs hîştin hwd\r\n\r\nBi kurtî heya niha min çendî pirtûkên zarokan (kurdî) xwendiye, dilê min sar bûye. Em ji vê karê tênagihên. Çêtir e, heya roja rojê wergeriyê bikin, ji yê xelkê wergerînin.\r\n\r\nHûn behsa assîmîlebûna zarokan dikin, ji şîr re süt dibêjin. Rast e, lê sedemê viya ne tenê mêtingerî ye. We nivîskaran yek pirtûkek bi kurdî nivîsandibe, deh jî bi tirkî nivîsiye. Zarokên belengaz çi bikin..\r\n\r\nPartiyên Kurd (Bakur) nahêlin Kurdî bijî. Misyona wan ev e. Siyasetê bi tirkî dikin. Heger hûn îsrariya Kurdî bikin, we di nava xwe de nahewînin. \r\n\r\nŞaredariyên BDPê birêkûpêk kûrsên tirkî dide jin û zarokan. Kurdî êdî ne qedexe ye, lê wekî we çawa çûye Xidirê Ereb dîtiye, ew jî ji dêl kurdî, tirkî dibînin.\r\n\r\nEz çawa bi rojê bawer im ku heye, ewçend jî bawerim ku pirraniya partiyên (herwiha komele, înstîtut) Bakur xêrnexwaz in. Bi navê kurdîtiyê, tirkperweriyê dikin, di xizmeta dijmin de ne.\r\n\r\nHeger nêrîna min wiha be, min ceribandibe, bûme şahîd û gelek pêşdaraz bim, helbet zû bi zû dilê min li tiştekê germ nabe.\r\n\r\nMafê min jî heye rexneya xwe bikim. Hûn wekî “şaşo- paşo” binav bikin jî.

Nerîna min :