Rapor: Tirkiye ji Ewropayê dûr dikeve
Di rapora demokrasiyê ya enstîtuya IDEA ya Swêdê de Tirkiye, Azerbaycan, Belarûs û Rûsya di nav welatên “nedemokratîk” de cîh girtin. Di raporê de hat destnîşankirin ku demokrasî li cîhanê û Ewropayê her ku diçe ber bi paş ve diçe.
Enstîtuya Navneteweyî ya ji bo Demokrasî û Alîkariya Hilbijartinê (IDEA) ku navenda wê li Stockholmê ye, di rapora xwe ya salane ya li ser rewşa demokrasiya li cîhanê de amaje kir ku demokrasî li nîvê welatan kêm dibe.
Li gor raporê, sala 2022an wê li ser hev bibe şeşemîn sal ku hejmara welatên cîhanê demokrasiya wan ber bi kêmbûnê ve diçe û ji hejmara welatên ku demokrasiya wan ber bi pêşde diçe zêdetir dibe. Enstîtuyê diyar kir ku ji sala 1975an û vir ve ev kêmbûna herî domdar e.
Di raporê de performansa demokrasiya welatan heye; Ew li ser zêdetirî 100 guherbaran di çar kategoriyên sereke de hat nirxandin: nûnertî, maf, serweriya qanûnê û beşdarî.
Di raporê de hat destnîşankirin ku herêma Ewropayê di serî de Tirkiye, di warê demokrasiyê de hê jî herêma herî zêde ya cîhanê ye, lê di 5 salên dawî de li welatên demokratîk jî kêmbûnek heye.
Hat destnîşankirin ku di gelek nîşanan de, bi taybet serweriya hiqûqê û azadiya çapemeniyê, li welatên demokrasîyên demdirêj û bihêz ên wek Almanya, Awûstûrya, Luksemburg, Hollanda, Portekîz û Keyaniya Yekbûyî kêm bûne.
Tirkiye di bin rêjeya Ewropayê de maye
Di raporê de hat gotin ku Tirkiye, Azerbaycan, Belarûs û Rûsya ku li Ewropayê wek “bi awayekî nedemokratîk” tên binavkirin, ji Ewropayê dûr ketine û di piraniya nîşaneyên demokrasiyê de ji navendiya Ewropayê gelekî kêm mane.
Di grafika ku di raporê de cih girtiye, Tirkiye tenê di nîşana beşdariya hilbijartinê de li ser navîniya Ewropayê ye, di nîşaneyên mafê dengdanê û refaha bingehîn de nêzî navînî ye, di gihandina edaletê, demokrasiya herêmî, pêşbîniya pêkanînan û serxwebûna darazê û di nîşanên azadiyên sivîl de jî di binê navînî ya Ewropayê de maye..
Li gor raporê, her çend ji sedî 53 ê Ewropayê niha di nav demokrasiya xwedî mafên bilind de dijîn jî, rêjeya mirovên ku di demokrasiya bi performansa kêm de dijîn di deh salên dawî de pir zêde bûye.
Di sala 2012an de rêjeya mirovên li welatên ku di warê mafan de performansa wan kêm e li Ewropayê ji sedî 1 bû, di sala 2022an de ev rêje gihaye ji sedî 29an.
Di vê pêvajoyê de Tirkiye, Belarûs û Rûsya di warê performansê de ji asta “navîn” daketin asta “nizim”.
