Sîstema xapandina stratejîk a Îsraîlê

Eger em xalek girîng li ser vê projeyê destnîşan bikin, ew ê pir girîng be, ku ew jî bedewiya pêkanîna sîstema xapandinê ye. Ev têgihîştin bûye sedem ku Rojhilata Navîn di warê têkiliyên jeopolîtîk ên li ser asta navneteweyî û herêmî de bibe herêmek bêîstîqrar. Herêm di warê hevkêşeya jeopolîtîk de bi guhertinek tevahî re rû bi rû ye.

Qonax li ser çend mijarên girîng, di nav de siyasî, ewlehî, enerjî û bazirganî û hwd., hatiye organîzekirin, û ev projeyek stratejîk e ji bo parastina berjewendiyên Îsraîlê li herêmê. Divê têkiliyên dewletên Kendavê bi Îsraîlê re werin baştirkirin. Ev proje ji hêla Dewletên Yekbûyî ve bi hevkariya hevkarên xwe yên Rojhilata Navîn ve ji 10 salan zêdetir hatiye lêkolînkirin. Stratejiya xapandinê li navenda Xezeyê piştî destpêkirina şerê 7ê Cotmeha 2023an di navbera Îsraîl û Hamasê de hate bikar anîn. Ev proje li du qonaxên dîrokî dabeş dibe: destpêka êrîşan (7ê Cotmeha 2023an) û şerê 13ê Hezîrana îsal. Li vir em hewceyê nêzîkatiyek cûda ne. Têgihîştina vê pergalê wekî stratejiya xapandinê tê binavkirin, ku li gorî zanista siyasî, têkiliyên navneteweyî û stratejiya leşkerî tê bicîhanîn. Balkêş e, lê li gorî kesên ku niha hîs dikin ku ew ê bi ser bikevin, hewcedariyek mezin bi hêza stratejiya xapandinê heye.

Çima Îsraîl li ser stratejiyek xapandinê dixebite?

Xapandin bi belavkirina agahiyên derewîn û pêşkêşkirina xwe bi awayekî qels dema ku ew bihêz in, wekî yek ji teknîkên parastinê tê hesibandin. Divê qels xurt xuya bikin, û di dema êrîşekê de ev mijar bi giranî li ser bingeha xapandinê tê destnîşankirin, ne li ser bingeha hejmarên leşkerî.

Êrîşên Îsraîlê li ser Îran û komên girêdayî wê li ser sê prensîbên stratejîk têne damezrandin: 1. Xapandin 2. Xebat li gorî pergalek stratejîk 3. Êrîşên pêşwext. Tiştê ku Îsraîl û Dewletên Yekbûyî li dijî komên Îranî yên li herêmê û helwestên Îranê dikin, wekî yek ji nîşaneyên hunera êrîşê tê hesibandin ku li ser bingeha pergalek xapandinê hatiye organîzekirin û ev rêbazek ji bo têkbirina pozîsyonê ye.

Pergala serokatiya dijmin ji bo pêkanîna stratejiyek xapandinê hatiye bikar anîn, ji şerê li dijî Hamas, Hizbullah û Hûsiyan bigire heya hilweşandina rejîma Beşar Esed hatiye kirin. Piştî danûstandinên di navbera Îran û Dewletên Yekbûyî yên Amerîkayê de, Îsraîlê di 13ê Hezîrana îsal de bi rêya sîstemên leşkerî û elektronîkî û tunekirina dewlemendkirina uranyûmê heman sîstem bi kar anî. Ragihandina agirbesta di navbera Îran û Îsraîlê de piştî şerê 12 rojan, ger em awayê ragihandina agirbestê bi heman sîstema stratejîk a xapandinê rave bikin, divê em li ser îhtîmala êrîşek ji aliyê Îsraîlê ve bifikirin. Helwesta Îranê divê ji nû ve dest pê bike û li gorî heman amûr, îdeolojî û rojevên stratejîk ên ku bi navê stratejiya xapandinê hatine organîzekirin, ev mijar divê rayedarên Îranê neçar bike ku bê şert û merc bi kabîneya Donald Trump re li hev werin.

Şanda Îranê dê li gorî her daxwazek ji aliyê Donald Trump ve were pejirandin tevbigere. Bi sepandina vê pergalê, me nîqaş kir, Rojhilata Navîn niha bi tevahî rastî ezmûnek jeopolîtîk a girîng tê, nemaze piştî êrîşa 13ê Hezîrana îsal, ku bi awayekî pêk hat. Rêxistin rasterast ji hêla Îsraîlê ve li dijî helwesta rejîma Îranê bi piştgiriya nerasterast a Amerîkayê ve hate organîzekirin, dibe ku di dema kampanyaya hilbijartinên serokatiyê de ev yek hatibe plankirin.

Li Dewletên Yekbûyî, Donald Trump tekezî li ser dirûşmeya “aştî bi hêzê” kir û li gorî raman û îdeolojiya vî ya populîstî, wî got ku ev dirûşme divê ji bo pergala siyaseta derve be. Dewletên Yekbûyî divê ji bo avakirina aştiyê li cîhanê, nemaze li Rojhilata Navîn, vê stratejiyê bi karbîne.

Dirûşma “aştî bi hêzê” tê çi wateyê?

Ev slogan di dema kampanyaya hilbijartinên serokatiya Amerîkayê de hate ragihandin û ev bûye peyamek giştî ji ber ku ew di çarçoveya siyaseta derve ya Amerîkayê de ye. Kabîneya çar-salî ya Donald Trump dê li ser pergala siyasî ya cîhanî, nemaze li Rojhilata Navîn, bixebite, ji ber ku ev dem dê di bin slogana “aştî bi hêzê” de guhertinên mezin pêkbîne.

Ji ber ku hêza ku ew ji bo wergirtina peyama aştiyê bikar tîne wekî hêzek hişk tê hesibandin, ango çarçoveyek siyasî bi hebûna vê hêzê re tê nîqaş kirin, ji ber vê yekê Dewletên Yekbûyî ji bo bidestxistina hêza mutleq a ku niha di cîhana girtî de tê bikar anîn dixebite û baweriya ku siyaseta navneteweyî têkoşîna ji bo bidestxistina hêzek bêtir û bê kêmasî ye ji ber pêşerojê. Fikir û îdeolojiya rêberên Dewletên Yekbûyî dibêje ku Dewletên Yekbûyî bi tu awayî ne hewceyî cîhanê ye, lê cîhan hewceyî Dewletên Yekbûyî ye.

Ji ber vê yekê, Dewletên Yekbûyî biryar daye ku bi awayekî nerasterast piştgiriyê bide êrîşên Îsraîlê li ser çeperên Îranê, di heman demê de şerê di navbera Îsraîl û Îranê de li ser bingehek jeostratejîk a cîhanî hatiye kirin. Bi rastî, heke ev şer evqasî girîn be, encama vî şerî heja behtir girîng e. Şer bandorê li ser ezmûna têkiliyên navneteweyî û herêmî kir.

29.7.2025

Omar Tovî/Duhok