Fûzeyeka Îranê ber bi Tirkiye ve..

Moşekek balîstîk ku ji Îranê hatiye avêtin û ber bi qada hewayî ya Tirkiyeyê ve diçû, di wextê xwe de hate astengkirin û îmhakirin. Hin beşên vê moşekê, ku ji aliyê NATOyê ve hatibû astengkirin, li Hatayê ketin, lê perçeyên wê li herêma Qamîşlî ya Sûriyeyê ketin.

Piştî bûyerê, Wezîrê Karên Derve yê Tirkiye Hakan Fîdan bi Wezîrê Karên Derve yê Îranê Abbas Arakçî re civiya da ku berteka Tirkiyeyê ragihîne. Wezareta Parastinê ya Neteweyî diyar kir, “Hemû gavên pêwîst dê werin avêtin,” lê daxuyaniya yekem ji Serfermandariya Giştî ya Îranê hat.

Hat tespîtkirin ku perçeyên cebilxaneyê yên ku li navçeya Dörtyol a Hatayê ketine. Her wiha hat diyarkirin ku di bûyerê de ti qurbanî an birîndar tune ne.

Daxuyaniya Wezaretê wiha ye:

“Biryara me û kapasîteya me ji bo misogerkirina ewlehiya welat û welatiyên me di asta herî bilind de ye. Her çend Tirkiye li aliyê aramiya herêmî û aştiyê be jî, ew dikare ewlehiya ax û welatiyên xwe misoger bike, bêyî ku gef ji kê an ku derê tên. Hemû gavên pêwîst ji bo parastina ax û qada hewayî ya me dê bi biryardarî û bê dudilî werin avêtin. Em li himber her êrîşekê mafê xwe yê bersivdayînê diparêzin.

Em hemî aliyan hişyar dikin ku ji kiryarek ku dê bibe sedema belavbûna bêtir a pevçûnan li herêmê dûr bisekinin. Di vê çardi nav şêwradebin”çoveyê de, em ê bi NATO û hevalbendên xwe yên din re şêwir bikin.”

Di derbarê bûyerê de Serfermandariya Giştî ya Îranê ragihand, “Em rêzê li serweriya Tirkiyeyê digirin. Me tu mûşek neavêtine.” Rêveberiya Tehranê tekez kir ku hedefa çalakiyên leşkerî yên li herêmê Tirkiyeyê nîne.

Serokkomarê Tirkiye Erdogan, di daxuyaniya xwe ya li ser vê mijarê de, got:

“Di tetbîqata NATOyê de ku li Almanya hat lidarxistin, Hêzên me yên Çekdar hem bi şiyanên xwe em serbilind kirin û hem jî ji hevalbendên me pesnê mezin wergirtin. Ger me guh bidaya wan kesên ku digotin, ‘Ceribandinên mûşekan nekin, masî ditirsin’, bê guman em ê nikaribin tiştekî ji van bi dest bixin. Ez her tim vê dibêjim, lê ez îro careke din tekez dikim. Ger em, wekî miletek, dixwazin li van axan, ku welatê me yê herheyî ne, di aştî û aramiyê de bijîn, divê em berdewam parastina xwe zêde bikin. Di van rojên dijwar de ku herêma me tê re derbas dibe, em ewlehiya sînor û qada hewayî ya xwe qet ji şansê re nahêlin. Wekî bûyera îro sibê, em bi şêwirmendiya nêzîk bi hevalbendên xwe yên NATOyê re hemî tedbîrên pêwîst digirin û tavilê mudaxele dikin. Em hişyariyên xwe bi awayê herî zelal jî dikin da ku bûyerên bi vî rengî careke din çênebin. Spas ji Xwedê re, îrade û kapasîteya me ya ji bo misogerkirina ewlehiya welat û neteweya me di asta herî bilind de ye.”

Wezîrê Derve Hakan Fîdan bi rêya telefonê bi Wezîrê Derve yê Îranê Abbas Arakçî re axivî. Di vê telefonê de, berteka Tirkiyeyê li hember mûşeka balîstîk a ku piştî ku ji Îranê hate avêtin û ber bi qada hewayî ya Tirkiyeyê ve diçû, hate tespîtkirin û bêbandorkirin, hate ragihandin. Fîdan bi rêya telefonê bi Wezîrê Derve yê Amerîkayê Marco Rubio re jî axivî. Rewşa dawî ya li herêmê û mûşeka ku li qada hewayî ya Tirkiyeyê hatiye bêbandorkirin hate nîqaşkirin. Sekreter Rubio diyar kir ku êrîşên li ser axa serwer a Tirkiyeyê nayên qebûlkirin û piştgiriya tevahî ya Amerîkayê soz da. Fîdan bi rêya telefonê bi Wezîrê Derve yê Spanyayê Jose Manuel Albares re jî axivî.

ENQERE JI BO HEMÛ SENARYOYAN AMADE YE
Her çend mûşekek balîstîk a ku ber bi qada hewayî ya Tirkiyeyê ve diçû hate îmhakirin jî, nirxandinên li Enqerê valahiya hêzê ya girîng a li Îranê piştî mirina Elî Xameneyî destnîşan dikin.

Li gorî nirxandinên li Enqerê, ev mijar ji bo Tirkiyeyê ne perçeyek mûşekê ya tenê ye; ew bi ewlehiya sînor, aramiya herêmî û astengkirinê re tê nirxandin. Wekî din, her binpêkirina qada hewayî, bêyî ku çavkanî an jî hinceta wê çi be, wekî gef li ser ewlehiya neteweyî ya Tirkiyeyê tê hesibandin.

Enqere, balê dikişîne ser valahiya hêzê ya li Îranê, îhtîmala ku mûşeka ji Îranê hatiye avêtin bêyî şêwirîna bi ti hikûmetekê re hatibe avêtin red nake. Tê destnîşankirin ku ji ber valahiya hêzê ya leşkerî, hin yekîneyên leşkerî yên li Îranê bi desthilatdariya xwe tevdigerin.

ŞERMEZARKIRINA NATOYÊ
NATOyê avêtina ji Îranê ber bi qada hewayî ya Tirkiyeyê şermezar kir. Berdevka NATOyê Allison Hart got, “Em hedefgirtina Tirkiyeyê ji aliyê Îranê ve şermezar dikin. Ji ber ku Îran êrîşên xwe yên bêserûber li herêmê didomîne, NATO bi hemû hevalbendên xwe, tevî Tirkiyeyê, bi tundî radiweste.”

Hart zêde kir ku şiyanên parastina hewayî û mûşekî yên NATOyê di hemû waran de pir girîng in.

Hart diyar kir ku pozîsyona NATOyê ya parastin û astengkirinê di hemû waran de, di nav de parastina hewayî û mûşekan, xurt dimîne.