Doçent Dr. Zülküf Ergün, Serokê Beşa Ziman û Wêjeya Kurdî li Kolej a Perwerdeyê ya Zanîngeha Dicleyê, derbarê perwerdeya zimanê Kurdî û karmendên akademîk de daxuyaniyên girîng da. Ergün diyar kir ku, di salên dawî de hejmara mezûnên master û doktorayê yên ziman û wêjeya Kurdî zêde bûye, lê pirsgirêka sereke êdî ne perwerdekirina akademîsyenan e, lê belê karmendkirina(tayinkirin) wan li zanîngehan e.
Wî destnîşan kir ku her çend daxwaza dersên bijarte yên zimanê Kurdî zêde bûye jî, tayînkirina mamosteyan negihîştiye asta pêwîst. Ergün her wiha îdia kir ku modela heyî ya ku di perwerdehiya zimanê biyanî de tê bikar anîn dikare ji bo hînkirina zimanê Kurdî jî were sepandin da ku bandora wê berfireh bike.
“Akademîsyenên me di warê lêkolînên Kurdî de hene, pirsgirêka rastî kar e”
Profesor, tê gotin ku dîtina akademîsyenan di warê lêkolînên Kurdî de dijwar dibe. Gelo ev rast e?
“Bi rastî, di warê perwerdekirina akademîsyenan de ti zehmetî tune. Ji salên 2010an vir ve, gelek xwendekarên me di warê ziman û wêjeya Kurdî de master û doktorayê dixwînin. Ji ber vê yekê, îro me têra xwe mezûnên doktorayê hene ku hewcedariyên beşên Ziman û Wêjeya Kurdî li Tirkiyeyê bicîh bînin. Lêbelê, pirsgirêka sereke li vir pirsgirêka karmendkirina van kesan li zanîngehan e.”
Ma karmendên akademîk ên heyî yên li Zanîngeha Dicle têrê nakin ?
“Li Zanîngeha Dîcleyê, sê bernameyên me yên çalak hene: lîsans, master bi tez û doktora. Bernameya me ya lîsansê her sal 25 xwendekar hene. Îsal, 24 xwendekar qeyd bûn. Lêbelê, tenê sê endamên fakulteyê yên bi pileya doktorayê an profesoriya hevkar di warê Ziman û Wêjeya Kurdî de hene. Karmendên me ji çar kesan pêk tên, lê yek ji wan li derveyî qadê ye.”
Mekanîzma sereke ya ku pêşî li vekirina pozîsyonên nû digire çi ye?
“Zanîngeh hewcedariyên xwe ji Lijneya Xwendina Bilind (YÖK) re radigihînin. Pozîsyonên ku ji hêla YÖK ve têne veqetandin dûv re li gorî hewcedariyên zanîngehan têne belavkirin. Em hewcedariyên karmendên akademîk ên beşa xwe jî ji rêveberiya zanîngehê re radigihînin. Dema ku pozîsyon li gorî hewcedariyan têne veqetandin, gengaz dibe ku akademîsyenên nû werin tayîn kirin.”
“Xwendekar dersên zimanê Kurdî dixwazin, lê ew li her derê nayên pêşkêş kirin.”
Berpirsiyariya zanîngehan di derbarê perwerdehiya zimanê Kurdî de çi ye?
“Erkê me wekî Beşa Ziman û Wêjeya Kurdî li Zanîngeha Dîcleyê ew e ku mamosteyên jêhatî yên ku dikarin di warê Ziman û Wêjeya Kurdî de ders bidin perwerde bikin û di vî warî de lêkolînên zanistî bikin. Çawa dê perwerdehiya zimanê Kurdî li dibistanan were bicîhanîn, meseleya Wezareta Perwerdehiya Neteweyî ye.”
Rewşa derbarê daxwaza dersên bijarte yên zimanê Kurdî de çawa ye?
“Piştî salên 2010an, Kurdî wekî dersek bijarte li dibistanên navîn hate destnîşan kirin. Lêbelê, dema ku ez li daneyên ku hevkarên me yên mamoste di sendîkayan de bi me re parve kirine dinêrim, ez dibînim ku hejmara xwendekarên ku dixwazin vê dersê bigirin her sal zêde dibe, di heman demê de tayînkirina mamosteyan kêm dibe. Zarokek min jî li dibistana navîn hene. Her çend me dersa Kurmancî tercîh kir jî, ew nehat pêşkêş kirin. Di dibistanan de sedemên cûda dikarin werin dayîn. Ji ber vê yekê, ez difikirim ku pergala dersên bijarte ya heyî ne bes e. Mixabin, ne her xwendekar dikare ji vê mafê sûd werbigire.”
Ji ber vê yekê, gelo formulek ji bo berfirehkirina hînkirina zimanê Kurdî mimkun e?
“Min ev yek di demên cuda de berê jî behs kiriye. Di rêya perwerdehiya zimanê Kurdî de, pêşî dikare li ser hînkirina Kurdî were kirin. Ev dikare bi perwerdekirina personelên pêwîst bi demê re gengaz be. Li Tirkiyeyê, ji pola duyemîn heta sala dawîn a lîseyê, perwerdehiya zimanê biyanî ya mecbûrî heftê du saetan heye. Ev mafek e ku bi qanûn û rêziknameyan tê rêvebirin. Modelek wisa dikare ji bo Kurdî, digel zaravayên Kurmancî û Zazakî jî, were sepandin.”
Ma ev hewceyê guhertinek destûrî ye?
“Bi raya min, hînkirina zimanê Kurdî dikare bi qanûn û rêziknameyan bêyî ku hewcedariya guhertinek destûrî hebe were rêkûpêk kirin. Ew heta hewceyê sererastkirinek tevahî ya bernameya perwerdehiyê ya heyî jî nake. Ev dikare bi zêdekirina du saetan di dersan de were kirin.”
Bandora civakî ya pêkanînek wusa dê çi be?
“Hem ji bo aştiya civakî û hem jî ji bo parastina zimanên ku li van axan têne axaftin û ji bo berdewamiya dewlemendiya me ya çandî dê watedar be. Çawa ku di demên berê de tabûyek li ser dersên bijarte yên zimanê Kurdî hate şikandin û ev ders di dibistanan de dest pê kirin, wekî gavek duyemîn, perwerdehiya zimanê Kurdî dikare bi awayekî dişibihe modela zimanê biyanî yê mecbûrî were hesibandin. Mirov dikarin zaravayê xwe yê bijartî li kêleka Tirkî fêr bibin. Ev ê ji bo dewletê gavek erênî be ji bo dabînkirina hewcedariyên çandî û manewî yên gelê xwe.”
Çavkani: Oz Diyarbakir / Mehmet Sait bayram
(werger zimanê Tirkî: Rojevakurd)
